Бирегә кеше лифт күрер өчен килгән

Татарстаннан туристлар өзелми. Җитәрлек Башкалабызда кунакларга истәлекле урыннар күрсәтерлек. Шундый берсе урыннарның – Александров пассажы. Казанның үзенчәлекле бу тарихи бинасы шәһәрнең үзәгендә диярлек – Кремль урнашкан урамында.

Александров пассажы 1883 елда ачылган. Шәһәребезнең бай сәүдәгәре Александров җир кишәрлеге сатып алгач, Европа стилендә заманча сәүдә үзәге төзергә карар кылган. Бина проекты төзелешенә бәйге игълан иткән. Анда Петербург сәнгать академиясе шәкертләре җиңеп чыккан. Якоб Генрих Руш җитәкчелегендә төзелеш эшләре башланып киткән. Ул вакытта төзелештә сирәк очраган материаллар – пыяла, бетон, металлны да кулланганнар.

Сәүдәгәргә бу бина табыш китермәгән һәм аны ул үзенең апасына саткан. Апасы да бу корылма белән артык мәшәкатьләнмәгән, шул рәвешле пассаж шәһәр карамагына күчкән.

Шәһәр җитәкчеләре башта әлеге бинада музей ачарга уйлаганнар. Беренче катына кайбер да китерткәннәр экспонатларны, әмма эш барып чыкмаган. Тора-бара бинаның аерым бүлмәләрен сәүдәгәрләргә, төрле кәсепчеләргә биргәннәр. Анда басмаханәләр, рестораннар урнаша, хәтта проект авторы Руш та моннан үзенә фатир алып яши башлаган. Күп тә үтми, бина ишелә башлый: түшәмендәге пыялалар уалып коела, фундамент утыра. Шул сәбәпле кешеләр бинадан күченә башлаган.

Розенберг берәү исемле бинада «Пассаж» ачкач кинозалы, башкала кешеләре тагын монда йөри башлаган. Кино күрсәтү 1917 елга кадәр дәвам итә һәм ул – бинаның иң популяр чагы. Шәһәр кешеләре бирегә электр утын, лифтны күрер өчен дә генә килә торган булган.

1908 елда Розенберг «Пассаж» исемле электротеатр ача. 1930 елда аны «Пионер» кинотеатры дип атый башлыйлар.

1977 елда пассажның кинотеатр булган җимерелеп төшә урыны һәм җир астына китә. Берничә тапкыр ясап реставрация карасалар да, файдасы булмый. Бары Польша фирмасы гына бинаны төзекләндерергә ярдәм итә ала.

Казанның төп архитектура һәйкәле сакланып калды, дип әйтергә була. Бүген дә биредә төзелеш тынмый эшләре. Киләчәктә аскы катларда ашханә, казино, фитнес-үзәк булачак. Өске катларда кунакханә һәм офис урнашачак бүлмәләре... Кем белә, бәлки ул, элеккечә, халыкның йөри торган иң яратып урынына әйләнер.

Нияз БИШБАЛТА